[gelisimdunyasi]

A.ÖMER TÜRKEŞ
ROMAN ‘FANTAZMASI’
RADİKAL KİTAP
15.12.2006

2006 yılı Aralık ayının ilk on gününe kadar 349 roman kaydı yaptığımı söyleyerek başlayacak ve hemen ekleyeceğim; bu, bütün zamanların rekoru... Benzer biçimde ilk roman patlaması da sürüp gidiyor elbette. 2004'te 137, 2005'te 132 olarak kaydedilen ilk roman sayısı 2006 yılında 174'ü gösteriyor. Bir hatırlatma yapalım; her ne kadar yeni roman sayısı 174 olsa bile yeni yazar sayısı 177 (www.satrab.net adlı romanın üç, Benim İçin Ağla'nın iki yazarı var). Biraz daha ayrıntıya girelim; roman alanındaki ilk ürünlerden 55'i kadın 122'si erkek yazarın kaleminden çıkmış...
Geçen yılın 'her iş gününde bir roman' sloganı bu yıl yerini 'her gün bir roman'a bırakırken rakamlar yayın dünyasındaki eğilimi de sergiliyor. Sözünü ettiğim 174 roman tam 118 ayrı yayınevi tarafından hazırlanmış. Karakutu Yayınları 9, Birharf Yayınları 5, Dharma, Doğan, Elips, Everest, İnkılâp, Selis ve Truva yayınevleri ise dörder romanla 'en çok ilk roman' yayımlayan yayınevleri sıralamasında başı çekiyorlar. Bu çeşitliliğe dışarıdan bakan bir göz yayıncılık sektörünü 21. yüzyılın yükselen değeri sanabilir. Oysa ne yeni roman miktarındaki patlama ne de ilk roman sayısındaki artış kitap satışlarına dair doğru çıkarımlar yapmamıza yardımcı olacaktır. Yayın dünyasındakilerin endişeyle izledikleri bir durum; kitapların ilk basım miktarları ve okuyucu sayıları giderek azalıyor. Hal böyleyken roman yazmaya gösterilen bu olağanüstü ilgi de daha ilgiye ve tartışmaya değer bir toplumsal olgu haline geliyor.

Ne yazıyorlar, nasıl yazıyorlar?
Neden bu kadar çok roman yazıldığı ya da yazılanların edebi değerini tartışmayı şimdilik bir kenara bırakalım ve ilk romanlarda dikkat çeken genel eğilimleri tespit etmeye çalışalım. Sanıyorum bu eğilimler, bugünün Türkiyesinin ilgilerini, inançlarını, zihniyet biçimlerini, arzularını, gerilimlerini yansıtıyorlar. Ancak belirtmekte yarar var; roman sayısı arttığı ölçüde onları izleme zorluğu da artıyor. Bu nedenle yapılan tasnifin çok hassas olmadığı -ve öznelliği- gözden uzak tutulmamalı.
İlk romanlarda ilgi alanları -gerek içerik, gerek roman türü açısından- büyük bir çeşitlilik sergiliyor. Birincilik yine kadın-erkek ilişkilerini ve uzak tarihleri anlatanlarda; türüne ve konusuna bakmaksızın kırk altı romanda aşkı arayan, bulup da nasıl yaşayacağını bilmeyen insan hayatlarına rastladım. İntihar eden roman kahramanları (9 roman), uyuşturucu problemleri (5 roman), psikolojik sıkıntılar (14 roman) 2006'da bunalım izleğinin revaçta olduğunu kanıtlıyor.
Antik çağdan cumhuriyet tarihinin ilk dönemlerine uzanan otuz iki tarihi roman çıkıyor karşımıza. Türk romanında az işlenen İkinci Dünya Savaşı beş romana konu edilirken, aile tarihlerinden altı anı-roman üretilmiş. Birinci Dünya Savaşı yıllarıyla milli mücadeleyi kapsayan dönem ise tarihi romanların kesişme noktası; Ermeni tehcirine değinenlerle birlikte 20. yüzyılın ilk çeyreğine dair 15 anlatı... Yıl içinde de değinmiştim; tarihe gösterilen bu ilginin tetikleyicisi yükselen milliyetçi/ulusalcı dalgadır ki her milliyetçi seferberlik en iyi ifadesini tarih anlatılarında bulur. Ve siyasi meselelere tarihi anlatılarla yanıt verilmeye çalışılma çabası açıktır. Bu, şimdiki 'an'la baş edemeyip yaşandığı varsayılan devr-i saadet zamanlarına kaçma arzusundandır. Yazarların güncel meseleler ve siyasi malzemeyle ilişkilenmekte zorlandığı her dönemde uzak zamanlara böylesine göçler yaşanmıştır.
Son yıllarda gerek genel anlamda roman alanındaki gerekse de ilk romanlardaki sıçramanın ardında geçmişte marjinal kalan kesimlerin şimdilerde kendilerini romanlarla ifade etmeye ağırlık vermelerinin etkisi var. 60 kadar romanda islami ya da milliyetçi ideolojinin renklerini buluyoruz. İslami kesimin 'hidayet' hikâyeleri yavaş yavaş da olsa farklı arayışlarla, mesela, fantastik motiflerle çeşitlenirken milliyetçi kesimler hep aynı telden çalıyorlar; onların meselesi iç ve dış düşmanlara karşı seferberlik çağrısı. Bir kısmı Güneydoğu'daki savaşa odaklanırken asıl ilgi komplo teorilerine; ilk romanlardan 13'ü 'Türk'e karşı düzenlenen ve düzenlenmesi muhtemel komploları konu etmiş. Komplo teorilerini yıl içinde değerlendirmiştim. Üzerinde durmak gereksiz; edebi anlamda tartışma zemini olmayan milliyetçi romanları siyasi ve sosyolojik çalışmalara havale ediyorum.
Fantastik kurgu ilk çıkışından sonra geriledi ama fantastik öğeler ilk romanlarda giderek daha çok kullanılmaya başlandı (20 roman). Konuları gelecek zamanda geçmekle birlikte bilimkurgu edebiyatı kapsamına sokmakta zorlandığım altı bilimkurgusal roman yazılmış. Çeşitli casusluk faaliyetlerini de kapsayan komplo külliyatını dışarıda bıraktığımızda, geriye doğrudan polisiye türde yazılmış sekiz roman kalıyor.
İstanbul ve üst-orta sınıflar yine hikâyelerin merkezinde. Taşranın ve yoksul kesimlerin görünürlükleri ancak Kürt meselesi ve Güneydoğudaki savaş anlatıları ile mümkün oluyor. Otuz beş romanda ise ülke sınırlarının ötesine yolculuk ediyoruz.
Geçen yıl yaptığım tespit bu yıl için de geçerli; uzun yıllar boyunca kendisini edebi anlatılarla ifade eden sol kesimin eski ağırlığı yok. Ancak toplumsal meseleler bütünüyle ihmal edilmiş sayılmaz. Mesela depreme (5 roman), göçlere (12 roman) ve Güneydoğudaki savaşa (12 roman) ilişkin hikâyeler bulmak mümkün. Göç bahsi önemli. Türk romanında göç genel başlığı altında yapılan bir çalışmada karşımıza çok sayıda roman örneği çıkıyor. Ancak romanların tarihlerine bakıldığında göç edebiyatındaki artışın özellikle 2000'li yıllardan sonrasına denk düştüğü görülüyor. Bu artış başlı başına tartışılması gereken bir olgu. Anlaşılan o ki, 2000'li yıllar Türkiye toplumunun her kesimi için yeni anlamlara, yeni kimliklere ihtiyaç doğurmuş, ihtiyaçlar en dolaysız biçimiyle kurgusal anlatılarda ifade edilmiştir. Son yıllarda yazılan göç anlatıları tam da böylesi bir ihtiyacın ürünüdürler ve 80'lerden sonra yaygınlaşan çok kimlilik, çok kültürlük arayışı ile ilişkisi göz ardı edilemez. Sonuçta Selaniklilik, Giritlilik, Yanyalılık, Makedonluk, Boşnaklık, Arnavutluk, Çerkezlik, Abazalık da ekleniyor kimliklere. Yüz yıl öncesinde var olduğu varsayılan bu kimlikler ulus devletin bizleri hapis ettiği o tektipleşmiş kimlikten daha mı sahici, her yeni kimlikle biz daha mı zenginleşiyoruz, doğrusu pek emin değilim.


Sayıların gösterdiği
Romanları veriler haline getirmek, istatistikler çıkarmak, soyut modeller hazırlamak ve sonrasında o modeller üzerinden konuşmak Moretti'nin şaşırtıcı çalışması Edebi Teoriye Soyut Modeller'de belirtildiği gibi, kendi başına bir amaç değildir, tersine, "edebi tarihçinin alanını genişletmenin (ve onun içsel problematiğini zenginleştirmenin) bir yoludur". Niceliksel çalışmalar araştırmacılara veriler sunar; yorumlar değil. Türk romanının kısa ve uzun zaman aralıklarına tutulan mercek, yazar ve okuyucu ilgilerini, türlerin yükseliş ve iniş eğrilerini göstermekle birlikte, kuşkusuz romanın tarihine dair her şeyi açıklama iddiası gütmüyor. Amaçlanan roman üretiminin dinamiklerini yakalamak, onun iç şekli diyebileceğimiz şeye ilişkin bazı sorular ortaya atmaktır. 2006'da yazılan ilk romanları tasnif etme gayreti böyle bir çalışmanın küçük bir parçasıdır ve bir takım ipuçları da vermektedir. Mesela yukarıdaki tabloya bakarak şu çıkarımda bulunabiliriz: Eğer günümüzde roman edebi türler arasında egemenlik kurmuşsa, bunu yalnızca yüksek kültürle sınırlı bir okuma-yazma pratiği olmamasına borçludur. Özellikle Türk romanının bu son döneminde, kaba saba olanla rafine olan, neredeyse birbirinden ayrılamaz biçimde yan yana durmakta, böylelikle her kesimin ihtiyacına cevap verebilmektedir.
Öyleyse üzerinde durulması gereken bu ihtiyacın kendisidir. İnsanların neden roman yazdıkları sorusuna herkesi kapsayan tek bir yanıt vermek haksızlık olur. Ama ihtiyacı belirleyen ortak noktaların varlığından da şüphe edemeyiz. Tanımış ve sevmiş olduklarımızı ölümsüzleştirmek, çağa tanıklık etmek,başkalarına hitap etmek, konuşmak, seslenmek gibi ortaklıklardan söz ediyorum. Kimi zaman da doğrudan bilgilendirme, aydınlatma arzusu tetikliyor roman yazmayı. Öyle ki, bu yıl içinde bebek sahibi olmanın bilimsel çarelerini ya da para krizlerinin dinamiklerini hikâyeleştiren romanlar da okuduk.
Roland Barthes, Romanın Hazırlanışı adını verdiği ders notlarında 'Yazı Fantasmaları' üstbaşlığında incelemiş roman yazma isteğini. Roman yazma arzusu fantasma olarak işlerken doğrudan doğruya kaba, kodlanmış bir imge olarak kalıyor ve fantasma olduğu sürece insanları harekete geçiren bir enerji, bir motor işlevi görüyor. Roman fantazmasının "öbürleri gibi olmayan roman"ı düşlediğini söylemiş Barthes: "Roman Fantasması birkaç romandan yola çıkar; bu bakımdan İlk Zevk (okumanın İlk Zevki) gibi bir şeyden destek alır (hareket eder)... Bununla birlikte Fantasmanın (ve Fantasma arzusundaki ateşliliğin) genişlemesi, kendini aşması, yücelmesi beklenir". Bizim de yazarlarımızdan beklediğimiz tam da budur...

İlk romanların 'iyi'leri
Ahmet AZİZ..... Triumvira
Ahmet TULGAR..... Volkan'ın Romanı
Algan SEZGİNTÜREDİ..... Katilin Şeyi
Aslı TOHUMCU..... Yok Bana Sensiz Hayat
Emrah SERBES..... Her Temas İz Bırakır
Enver AYSEVER..... Bir An Bin Parça
Erdal BALCI..... Harun
Ferhan ŞAYLIMAN..... Zaman Geriye Dönmez
Ferhat ULUDERE..... 1001 Fıçı Bira
Gülcemal..... Mylassiad
Güldem ŞAHAN..... Gülgez
Güray SÜNGÜ..... Pencereden
Gürhan KUŞKANAT..... Kıyısız Gemiler
Hüseyin KIRAN..... Resul
Mıgırdıç MARGOSYAN..... Tebih Taneleri
Miyase SERTBARUT..... Piper Pa-25
Nergiz TOKAY..... Bombadaki Giz
Sema KAYGUSUZ..... Yere Düşen Dualar
Sibel TÜRKER..... Şair Öldü
Sinan GÜRSOY..... Yasemin Kurt Öldü
Tarkan BARLAS..... Lanetli Oda
Teoman ŞİRİN..... Costa Casinias'ın Sandalı
Turgay FİŞEKÇİ..... Hep Yanımda Kal
Zafer ŞENOCAK..... Tehlikeli Akrabalık
Yunus Emre ALTANAY..... Ses
Ömer ÇAVUŞ..... Düşlerdeki Cellat


2006'nın ilk romanları
Yazar, roman adı, yayın evi

A. Nijad SİREL, Yatağan-Hesaplaşma, Gendaş Kültür; A. Abbas ÇELİK, Unutulmuş Topraklar, Palme; A. Didem USLU, Zaman Ötesinde Buluşma, Kibele; Abdurrahman TOPÇU, Berta, G; Adnan TURGUT, Çaça: Eşrefpaşa'da Romans, Günizi; Afife DEMİRTAŞ, Aslan Osmanlı, Anfora; Ahmet AZİZ, Triumvira, Yalçın; Ahmet Aziz ÇONGARLI, Yılankayası, Akçağ; Ahmet B. ERCİLASUN, 2BA Beden Beyin Akımı, Akçağ; Ahmet KANTER, Saydamlaşma, Arı Sanat; Ahmet Şükrü KILIÇ, Oyunbozan, Tablet; Ahmet TULGAR, Volkan'ın Romanı, Everest; Algan SEZGİNTÜREDİ, Katilin Şeyi, İthaki; Ali, Secde, Karakutu; Ali DEMİREL, Akşam Çayı, Işık; Aslı TOHUMCU, Yok Bana Sensiz Hayat, İş Kültür; Asuman GÜZELCE, Zamanın Yakama Yapıştırdıkları, Ötüken; Atilla AKAR, Kamikaze Operasyonu, Timaş; Ayça ŞEN, Saatçi Bayırı, Okuyanus; Ayhan ÇORBACIOĞLU, Atlantis'ten İstanbul'a, Güzel Dünya; Ayhan IŞIL, İnden, Aykitap; Ayşe CEMİLE, Zağfiran'da Kırık Beyaz Zamanlar, Gendaş Kültür; Ayşe Işık GÜL, Yusuf'un Yüreğindeki Işık, Karakutu; Aytekin GEZİCİ, İmralı Firarisi, Akis; Bahar ÖZDEMİR, Sözlerinle Sarıl Bana Hayallerim Üşümeden, Sinemis; Bekir Sıtkı SEZER, Yolun Sonu Fırat, 47 Numara; Bilal CİVELEK, Derdo, Emre; Billur Cavidan YILMAZYİĞİT, Çocukluğumun Ak Saçları, Tera; Cafer TİRYAKİ, Maya, Berfin; Canan Öztanık TEMİZ, Git Dedim Kendime, Cinius; Cemal TÜRKER, Teşrin Fırtınası, Benseno; Cengiz T. ASİLTÜRK, Sırlanmış Zamanın Gölgesinde, İnkılâp; Cenkut YILDIRIM, Devşirme, Neden Kitap; Ceren ATEŞ, Şizofren Kelimeler, Nokta; Cüneyt AYRAL, Müjgan, İdeas; Cüneyt KORYÜREK, Çömez, Doğan; Çağatay ÜSTÜN, Gerçekler Bilinir Sırlar ise Asla, Babıali; Çetin AGAŞE, Öfkeyle Vals, Truva; Deniz ÇAKIR, İtinasız Erkekler Kulubü, Selis; Deniz KARAMAN, Şahın Düşüşü, Simge; Duransel DOĞAN, Selvihan, Romantik; Efsun ÖNDER,
9. Operasyon, Birharf; Emrah SERBES, Her Temas İz Bırakır, İletişim; Emre MİYASOĞLU, Yalnızlık Rüyası, Konak; Enver AYSEVER, Bir An Bin Parça, Epsilon; Enver Kemal ADA, Ömür Kuşu, Şema; Erdal BALCI, Harun, İletişim; Erdoğan AKTAŞ, Aşık Olan Terkeder, Birharf; Ergin ATLIHAN, Hayta, Okuyanus; Ertuğrul BURAK, Cariyeler Saltanatı, Manifesto; Esin COŞKUN, Hayal, Dharma; Evren BAYRAM, Karşılaşma, Yol; Eylül ERASLAN, Küllerim Savrulur Geçmişe, Marka; Faruk MAĞAT, Öteden Gelen, Karakutu; Fatma Gülbahar MAĞAT, Bir Kadın Ağlıyor, Akış; Fendiye KARTAL, Matruşkanın Rüyası, Sinemis; Ferhan ŞAYLIMAN, Zaman Geriye Dönmez, Merkez; Ferhat ULUDERE, 1001 Fıçı Bira, Çitlembik; Fuat ANDIÇ, Elveda Yurdum: İki Şehrin ve Bir Kavimin Hikayesi, Eren; Fuat YILDIRIM, Makarios'un Laneti, Kül Sanat; Gökhan BARLAS, Amerikan Rüyası Ölümün Yükselişi, Dharma; Gülcemal, Mylassiad, Kırmızı Korsan; Güldem ŞAHAN, Gülgez, Everest; Gülten SUVEREN, Makasçı, Altın; Güray SÜNGÜ, Pencereden, Birharf; Gürhan KUŞKANAT, Kıyısız Gemiler, Doğan; Gürkan HACİR, Efe Başvekil, Remzi; H. Erkut PEREK, İmparatorluğun Dönüşü Kutsal İttifakın Çöküşü, IQ; H. Errol GELARDIN, Sabetaycı Selim'in Öyküsü, Dharma; Hakan GÜNEŞ, Zeus'un Şifresi, BilgeKarınca; Haluk YILDIRIM, Ak Parti'nin Çöküşü, Akis; Hamza YARDIMCIOĞLU, Kutsal Klon, Kuzey; Handan TOPÇUOĞLU, Akşamlar Kömür Kokardı, Erciyes; Hande ALTAYLI, Aşka Şeytan Karışır, Okuyanus; Hasan ÖZTÜRK, Yaralı Kaldı, Mercek; Hasret BİRSEL, Cemreye Hüzün Düştü, Mephisto; Hüseyin KIRAN, Resul, Metis; Hüseyin LATİF, Sence Aşk Nedir, BizimAvrupa; Işıl YÜCE, Aşkın İki Yüzü, Tera; İbrahim Halil AYCAN, Yüreğimdeki Uğultu, Alan; İlker SELMAN, Otani: Yeşilderililer, Altın; İlknur KÖKNAR, Hoşgeldin İki Günüme, Arı Sanat; İpek Mutaf BÖLER, Eda, Elma; İsmet ELÇİOĞLU, Kod Adı: 3.57 Magnum, Günizi; İzzet Harun AKÇAY, General Söz Verdi/Bahar Ülkesi 1, Berfin; Kadir TANIR, Şeytan Sarmalı, Timaş; Koray Barış İNCİTMEZ, İçinde, Birharf; Kutsiye BOZOKLAR, Kavga Düştü Payıma, Ceylan; Lütfü ŞEHSUVAROĞLU, 2024, Elips; Mehmet AKAR, Bir İkindi Vakti, Aram; Mehmet ALPEREN, Çöl Aslanı, Karakutu; Mehmet CANDAN, Kirpi, Romanevi; Mehmet SÖĞÜT, Karanlıktaki Gölge, Aram; Mehmet UHRİ, Hayat Semaverin Deminde, Selis; Meltem İNAN, Yeni Bir Şiva, Dharma; Mete KATİPOĞLU, Aşk Vebasının Dirilişi, Avrupayakası; Mıgırdıç MARGOSYAN, Tebih Taneleri, Aras; Miyase SERTBARUT, Piper Pa-25, Can; Murat ÇAVGA, Peymani, Selis; Murat DEMİRDÖĞEN, Kutsal Savaş, Karakutu; Murat İDE, Şeriatın Kestiği Yürek, Birharf; Murat ÜNVER-Özger NAYMAN-Selçuk KİRAZ, www.satrab.net, Asil; Mustafa BÜLBÜL, Merhaba Ses, İnkılâp; Mustafa ÇİFTÇİ, Aşkım Gözyaşı Oldu, Emre; Mustafa F. USTA, Kızılırmak'ta Gülbiçen, Ra; Mükerrem ÇETİNALP, Şahmeran ve Keje, Aktüel; Mülazım YILDIRIM, Bebek, Truva; Nazar Şara ŞATANA, Asar Şamil ve Rus Terzi, Truva; Nazım TEKTAŞ, Cengiz Han Cehennemden Gelen Adam, Çatı; Necati Ulunay UCUZSATAR, Dağların Gözyaşları, Derin; Necip KIYLANİ, Acıyı Kalbime Gömdüm, Beka; Nejat TURHAN, İstanbul Depremi, Romanevi; Nergiz TOKAY, Bombadaki Giz, Berçem; Nevres Kırdar PFISTER-Dilek KÖSE, Benim İçin Ağla, Gölge; Nurgün ERDİNÇ, Aşk Kusura Bakmaz, Düş; Nurten ERTUL, Kimlik, Nesa; Oğuz TÜRKKAN, Gökşin: Tunç Çağında Aşk, Altın; Osman AKALIN, Yükseklerde, Arka Oda; Osman PAMUKOĞLU, Ayandon, İnkılâp; Ömer ÇAVUŞ, Düşlerdeki Cellat, Emre; Ömer F. OYAL, Sürgün Ruhun Rüya Defteri, Literatür; Parla ŞENOL, Parlama Noktası, Gita; Pınar GEDİK, Herkesin Hikayesi, Kelebek; Remzi ÇAVUŞ, Hain Kim?, Yitik Hazine; S. Dursun KUVEL, Soylu Sessizlik, Elips; Saliha NİLÜFER, Sebastian Knight: Bir Endülüs Hikâyesi, Pan; Salim KÖSE, Kirli Sadet, Hayat; Sedef ECER, Hercai Fişek, Alkım; Selma GÖKÇEK, Yani İçimizdeki İyilik, İlkbiz; Selman KAYABAŞI, Türkiye'nin Gözyaşları, Truva; Selvigül ŞAHİN, Yusufhan, Nesil; Sema BEKMEZ, Ay Işığında Uçurum, Erişim; Sema KAYGUSUZ, Yere Düşen Dualar, Doğan; Serhat AYAN, Gizli Kadınlar Örgütü, Yakomoz; Serhat GÜNEY, Gezinti, Çengeliğne; Servet ERSOY, Yalnızlığın Madalyonu, Karakutu; Sevgi ÖZER, Yıldızlar mı Suçluydu?, Çınar; Sibel ERASLAN, Balık ve Tango, Dergâh; Sibel ORAL, Beni Beklerken, Goa; Sibel TÜRKER, Şair Öldü, Doğan; Sinan GÜRSOY, Yasemin Kurt Öldü, Kum; Stella M. TREVEZ, Söz Yaşlarım, Remzi; Süleyman YÜCEL, Yeleli Kurt, Karakutu; Ş. Adnan ŞENEL, Şafak Sözü, Elips; Şadiye Furkan DEMİRTAŞ, Sıla, Moralite; Şakir DOĞAN, Yaratıcım ve Ben, Kora; Şebnem YÜCE, 51 Leylakları, 47 Numara; Şerif KAPAN, Kapanmasın Kirpiklerin, Çengeliğne; Şevki İŞBİLEN, Hz. Davud'un Yıldızı, Karakutu; Tarkan BARLAS, Lanetli Oda, Everest; Teoman ŞİRİN, Costa Casinias'ın Sandalı, Liman; Toksöz B. KARASU, Yahudi Efendi, Everest; Tufan TÜRENÇ, Kısasa Kısas, Bileşim; Turgay FİŞEKÇİ, Hep Yanımda Kal, İnkılâp; Turgay GÜLER, Mehdix, Popüler; Tülay ARICI, Ben Bir Çiviyim, Saküder; Uğur ULUDAĞ, 3. Türden Yakın İlişkiler, Neden Kitap; Ümit Fehmi SORGUNLU, Gülün Müjdesi, Kaynak; Üstün DÖKMEN, Ladesçi, Sistem; Vecdi TAMER, Yoğun İyot Kokusu, Nergiz; Yaşar ERDİNÇ, Para Harekatı, Scala; Yeşim SOYDAN, İbreti Alem, Uydu; Yıldız RAMAZANOĞLU, Kırmızı, Selis; Yiğit KULABAŞ, Zamanya, YFK; Yunus Emre ALTANAY, Ses, Evreca; Yüksel AYAYDIN, Sırlar Gömülmeyi Reddeder, Babıali; Yüksel KOCADORU, Fatih ve Da Vinci, İm; Zafer ŞENOCAK, Tehlikeli Akrabalık, Alef; Zekeriya YILMAZ, On 7 İstanbul İçin Kıyamet Vakti, Karakutu; Zeki BÜYÜKTANIR, Madımak, Can; Zeynep KAYADELEN, Yitik Mevsim, Kaynak; Zübeyde MERT, Öte-Nazi Katliamın Tarihçesi, Cinius; Zübeyr TOKGÖZ, Küre, Elips; Zühal İZMİRLİ, Beylerbeyi'nden Yükselirken Hüzün, Neden Kitap.

[gelisimdunyasi]

gelisimdunyasi