‘Ne İçin Yaşıyoruz?’ kitabının önsözü – J.G.Bennett

Kimsenin en küçük şüphesi yoktu, Dünya o zamandan bu zamana hızla artarak kötüleşen bir kaos durumundaydı, ama o zaman şimdiki gibi, pek çoğumuzun bu kaosun ana anahtarının içimizde, yani insanın kendisinde olduğunun az çok farkında olmasına rağmen onun tüm önemini düşünmek bir yana bu gerçeğe dürüstlükle bakmada büyük bir isteksizlik vardır. Çoğu insan o zaman anarşiyi, tehdidi kendi küçük yaşamlarını daha rahat, emniyetli ve kendileri için nasıl kârlı yapabilecekleri “önce ben” çağı dışında her şeyi unutmak istediler ve hâlâ da istemektedirler… “İnsan – Düşünen Hayvan ya da Mantıklı Varlık” adlı bölümde Bennett “… yazmakta olduğum tam şu anda (1949) tüm dünyada yaygın olan bir şeyleri gerçekten oldukları gibi düşünmeme isteğinin hâkim olduğu bir dönemden geçmekteyiz” diye yazıyor.

Daha sonra şöyle diyor: “Her nereye gidersem gideyim ‘en iyiyi ümit etme’ hastalığının hâkimiyetinden çok etkilendim.”

Ciddî bir biçimde dünyanın kötü hâlinin detaylarıyla, gezegenimize verilen zarar, açlıktan ölen ya da evsiz insanların hâli, yok olan hayvan, kuş ve bitki türleri vb. ile ilgilenenler çok sayıda var olsa da günümüzde bu hâlâ kesinlikle böyledir.

Yüz yüze gelip anlaşılması gereken şey, önemli olmalarına rağmen bu detayların hiç birisi değildir. Bunların yerine çok daha gerilere gitmeli ve oradan başlamalıyız. İnsanın kendinde, her birimizin içinde olan “bir şey”, olması gerektiği gibi değildir ve değişme gereği acildir. Meydana getirdiğimiz toplum değişmeden önce, yeterli sayıda bireylerde dengeyi düzeltmeye başlayan bir içsel değişikliğe gerek vardır.

Bugün yeni bir akımın, insanlığın düşüncesinde, geniş çapta, dağılmış olarak görülmeye başlandığının işaretleri vardır. Dünyanın getirildiği durumun kaçınılmaz olarak görülmesiyle şoka uğramış bazı insanların gönül rahatlığı bozulmuştur. Olduğumuz gibi kalarak pasif bir biçimde “en iyiyi ümit ederek” devam etmek artık mümkün değildir. Ancak bizi değer ve tavırlarda gerçek bir değişime ne götürebilir? Düşünme ve duyumsamalarımızda, hatta doğamızda gerekli olan değişiklik nedir?

Bu 1949 tarihli kitabın yeniden basımının şimdi tam zamanıdır. Kitap önce biz insanların kendimizi içinde bulduğumuz kötü durumu tavizsiz ve açık bir yolla ortaya koyar ama Bennett’in yolu mütevazı, alçakgönüllü bir yoldur. Bize yardımcı olabilecek araçlar diye düşünülebilecek toplum, yaşamlarımızı sürdürdüğümüz önemli etkenler olarak düşünülen üç kuruma dikkatimizi çeker.

İlki eğitimdir: Her yeni nesil kötü bir başlangıca, belki de hiçbir başlangıca doğru yola çıkıyor. Yetişkin nesil büyümekte olan her bir çocuğun alıcı, taze beyin sistemlerine ancak yetişkinlerin kendilerinin algıladıklarını aktarabilir. Bennett,“her neslin bir sonrakine borçlu olduğu, çocukları, objektif yargılamaya ve gerçek olan her şeyin ödenmesi gerektiğini anlamaya muktedir olan sorumlu varlıklar olarak yetiştirme zorunluluğunun ” var olduğunu yazmaktadır. Öyle görünüyor ki bu zorunluluk anne, baba ve öğretmenlerin bugün kurtulma ihtiyacını duymadıkları bir zorunluluktur; belki de ona olan ihtiyacı görmüyorlardır bile. Yine de çocuklara ne ve nasıl öğretildiğinde çok çarpık, yanlış olan bir şeyin olduğu konusunda artan bir farkına varış görülmektedir.

İkincisi, bilim ve ilerlemeye olan inancımızdır. Yaşam kalitesindeki gerçek bir bozulma ve bilimin bizi kendimiz ve içinde yaşadığımız dünya hakkında güvenilir bilgi ile donatmadaki – ki bunu yapabilirmiş gibi gözükmektedir-başarısızlığı karşısında bu inanca sıkı sıkıya yapışırız.

Üçüncüsü dindir: İnsanı insan olarak, yalnızca bir “düşünen hayvan” olmaktan ayırt ettiği düşünülen etkenlerin içinde din, teorik olarak, en güçlü olanıdır. Ancak durum böyle değildir. Büyük dünya dinlerinin herhangi birine iman eden insanların yaşamları, kurucularının, ister İsa, Musa, Buda olsun ister Muhammed olsun, öğretilerine uymaz. Çoğunlukla bir halkın kâğıt üzerindeki dini onun dinsel dışavurumlarından çok politik dışavurumlarında mevcuttur.

Pek tabiî, tüm dünya dinlerinde sofu istisnaların, ki bu insanlar dinlerinin kurucularının talimatlarını ciddiyetle takip etmeye çalışırlar, var olduğunu söylemeye gerek yoktur. Yine de, dünyaya bir bütün olarak bakıldığında
“din” bugün insanların hayatlarım nasıl yaşamaya karar vermelerinde pek az güç sahibidir: Verimsiz bir tesirdir. Sıkça “din başarısız olmuştur” denmektedir. Bu doğru değildir. Dini başarısızlığa uğratan insanlıktır. Tüm dinler özünde insanın ne yapması gerektiğinden bahsederler, hiçbir şekilde insan için yapılabilecek şeylerden değil.

Gecenin bir yarısında gelen soruya geri dönelim. Yapmam gereken bir şey var ama unuttum. Bu nedir? Soruyu yakalamak, cevabı araştırmak rahatsızlık verir. Kişi bunun çok önemli olduğunu hissetmesine rağmen, bir kere daha unutur ve “en iyiyi ümit etme” ye geri döner. Böylece seneler geçer ve erkek ya da kadın sonunda sorabilirler: “Yaşamın hepsi bu mu?”

Son bölümde Bennett, İsa’dan aktararak soruyor, “Eğer tüm dünyayı kazanacak ancak kendi ruhunu kaybedecekse, insanın kârı ne olacak?” İsa açıkça bir ruhun kazanılabileceğini ya da kaybedilebileceğini söyler. Ancak bugünün insanı ya bir ruhu olduğunu unutmuş, olmadığına kesinlikle inanmıştır veya ruhun önceden, bir defaya mahsus olarak herkese verilen ölümsüz bir “şey” olduğuna emindir. Gurdjieff bize İsa ile aynı şeyi ama kendi sözcükleriyle söyler: Biz yalnızca bir ruha sahip olmanın potansiyeline sahibiz ve onu kazanmak zorundayız. Öyle yapmazsak, potansiyelimiz anlaşılmaksızın ölürsek, o zaman ölüm gerçekten aynen hayvanlarda olduğu gibi bir sondur.

Yaşamlarımızı sürdürdüğümüz yolla ruhlarımızı kazanır veya kaybederiz demektedir Gurdjieff ve insanı kendi kendini yaratan bir varlık olarak adlandırmaktadır. Tüm kâinatta yalnızca insan seçme imkânına sahiptir. İster, hayvanların yaptığı gibi, yaşayıp düşünen bir hayvanda olduğu gibi, en sonunda yok olmak biçiminde ölmeyi seçme imkânına ya da hareketleri ile kendinde gerçek olan ve yok olmayanı içinde yaratmayı seçme imkânı.

Başı dertte olan dünyamıza gelince, dünya böyledir çünki biz böyleyiz. Durum böyle olunca değişim nasıl mümkün olabilir?

A.L. Staveley
Two Rivers Farm, Oregon Haziran 1991