Varlığımızın Amaçsızlığı ( Ne İçin Yaşıyoruz kitabından – J.G.Bennett )

Önceki bölümlerin akışında, bir insandan, doğumundan itibaren hakkı olan seçme gücünü kullanmasının beklenebileceği şeyin elde edilmesi için çeşitli amaçlan tartışma fırsatım buldum, ilki olmak amacıdır, Gurdjieff için şu bir temel öneridir: Kendisini öyle yapmadıkça bir insan insan değildir. O, insan olma imkânı olan düşünen bir hayvandır. O, eğer kullanırsa, onu gerçek özgürlüğü elde etmeye muktedir kılacak yeterli seçme gücü olan,bir tutsaktır. Bağımsız hür bir birey olmalıdır. Eğer olduğu ile olabileceği arasındaki tezatı görebilirse olma için bir açlık hissetmeye başlayabilir ve bundan en azından bir sabit, sürekli amaç çıkar.

Çağdaş kadın ve erkekler için, hemen hiç istisnasız böyle bir amaç mevcut değildir ve olmasından şüphe bile edilmez. İnsan muğlak korkular ve ümitleriyle olduğu gibi yaşar ve olduğu gibi ölür ama olmak anlamında kendini yaratmak için ihtiyaç deneyimi ve amaç netliği onda yoktur.

Kişinin kendi varlığını yaratma amacı bencilce görünebilmesine ve bu nedenle de yaşamlarımızda önemli bir yer kaplamaya pek de lâyık görülmemesine rağmen, bu, gelecekteki nesli, yaraşır bir insan varoluşuna hazırlama zorunluluğu için söylenemez. Çoğu ebeveyn ve öğretmenlerde bu zorunluluğu yerine getirme arzusu mevcut olabilmesine rağmen, bunun neyi içerdiğini ve bunu yapma gücünün tamamıyla bulunmadığını anlamanın mümkün olmadığını göstermeye çalıştım. Yaraşır bir yetişkin yaşam için en gerekli olan tüm şeyler ya ihmal edilmiş ya da ümit edilenin oldukça tersinde sonuçlar ortaya çıkaracak şekilde cahillik ve yanlış anlama ile takip edilmiştir.Çocukları yetişkin olarak hayata hazırlama görevindeki genel çaresizlik pratik yaşam için faydasız ama yine de onların başarısızlıklarını insanlardan gizleyen şeylerin öğretimine hemen hemen tamamen yönlendirilmiştir, doğrudur, eğitim sistemlerinin gittikçe artan karmaşıklığı içinde gözden kaybolmuştur.

Ancak belirgin felâketler olduğunda anne babalar çocuklarına yaptıkları kötülüklerden pişmanlık duyarlar. Zarar, çoğu kez, dikkat edilmeksizin geçer ve anne babalar çocuklarına “iyi bir eğitim” vermek için yaptıkları fedakârlıklarla övünürler.

İnsan, evren ve ikisi arasındaki ilişkiler hakkında geçerli bilginin elde edilmesi meşru ve gerçekten asil bir amaçtır ve bazı insanlar tarafından çoğu dönemlerde hararetle takip edilmiştir. İzole edilmiş detaylarla ilgili çalışmalarımızla meşguliyetimizden ve sonuçları teknoloji alanında tesadüfi başarılar açısından değerlendirme eğilimimizden dolayı, gerçek objektif bilim amacı modern zamanlarda tamamen kaybolmuştur. İnsan, refahı için belirleyici olan bilgi dallarında, yani ne olduğu, hangi amaca hizmet etmek üzere yaratıldığı ve onun kaderini yerine getirmeyi mümkün kılacak ne gibi yolları kullanması gerektiği bilgisi hakkındaki ilgisini hemen hemen tamamen yitirmiştir.

Bu kitabın adındaki mevcut “Ne İçin Yaşıyoruz?” sorusunu cevaplama amacı zaman zaman birçok insanın zihninde gayri muntazam bir biçimde doğabilir ama bunun çok az sayıdaki kişi için hararetle bahsedilen bir mesele olduğu cevaplanmalıdır.

Sorunun bilgi yoluyla değil, güven yoluyla cevaplanabilecek bir soru olduğunu; soruya cevabın Tanrı’ya hizmet etmek ve onun dileğini yapmak olarak dinde verildiğini söyleyenler vardır. Bu tapınmadır ve tapma yoluyla kutsallaştırmaktır. Birçok insan tarafından şu kanaate varılmıştır ki, insanlığın sürüklendiği tehlikeli durumun sorumlusu böylesine bir amacın, büyük çoğunluktaki insanlar arasında, mevcut olmayışıdır. Önceki bölümlerde bunun sorumlusunun, hiç de küçümsenmeyecek bir biçimde, büyük din kurucuları­nın kayıtlı öğretilerinde açıkça belirtilen talebi kendi hayalleriyle bozup sulandıranlar olduğunu göstermeye çalıştım. Kâğıt üzerindeki din ya da yarı gönüllü din hiç de din değildir.

Genel karakter amaçlarını bir tarafa bırakarak insanların tüm kalpleriyle, egoistçe olmayan bir istekle hizmet etmeleri beklenebilecek özel amaçlar da düşünebiliriz.

Böyle bir amaç savaşın kaldırılmasıdır ve gerçekten bugün, şevkle, bağlılıkla kendilerini yalnız başlarına ya da değişik kuruluşlar aracılığıyla bu görevin başarılmasına hazırlayan pek çok insan vardır.

Düşünen her insan için o kadar iğrenç ve başkaları değil de tam da içinde yer alan insanlar için öylesine anî felâket getirici böyle bir olgunun kontrol edilmeksizin devam etmesi basit terimlerle açıklanamayan bir sırdır. Tarihte her devirde olduğu gibi bugün de kendini gösteren savaşta, iç savaşta ya da ihtilâlde olsun, silâhlı çatışmayı önlememe beceriksizliğimiz insanlığın kaderini kararlaştırmak için çalışan güçlerden habersizliğimizin en ikna edici bir gösterisi olarak kabul edilmelidir.

Bizim yaşam süremizde savaşın dehşetini yaşamış tüm ülkelerde her on kişiden biri, geri kalan dokuzunun kendi isteklerine düşkünlük konusunda harcadıkları enerjiyi savaşı önlemeye adaşa, tüm insanlık tarihi başka olurdu. Gelecek savaşta tatsız bir biçimde yok olmaya mahkûm olanlar geleceği görebilseler ve onların gayretleri ile savaşların önlenebileceğini anlasalar, belki de o zaman gerekli işleri yapmak için zorlamayı hissedeceklerdi. Ne yazık ki, hiç kimse gerçeği görmez ve savaşı önleme amacı bir avuç çılgın ve meraklının zaman geçirme faaliyeti olur.

Tüm bu amaçlar insan yaşamında o kadar küçük bir rol oynuyorlarsa eğer, sıradan erkek ya da kadının baskın güdüleri nelerdir? Her şeyden önce günün büyük bölümü hayvan bedeninin basit gereksinimleri ile, uyumak, yemek ve yiyecek, giyecek ve barınma temin etme işiyle geçmektedir. Yaşamlarının bu bölümü söz konusu olduğu sürece, bir hayvanın sahip olamayacağı içsel deneyim veya varlıklarını geliştirme açısından bazı ilâve değerler edinmedikçe kadınlar ve erkekler hayvanlardan farklılık göstermezler. Hayvanlar yi­yecek ararlar; uykuda bedenlerini dinlendirirler ve Gurdjieff’in öğretisine göre ikinci temel varoluş tarzının amacı olan maddenin genel transformasyonuna hizmet için gerekli fonksiyonların tümünü yerine getirirler.

Aynı şekilde insan da yer ve yenir ve bunu yaparken tüm diğer hayvanlar gibi tam olarak genel amaca hizmet eder. Bu amaçtan kaçamaz ve bütününde ister sözde ilkel insan ya da medenî insan olsun; ister Asyalı, Avrupalı ya da Amerikalı olsun, ona adadığı enerji ve toplam zamanın oranında pek önemli bir farklılık yoktur.

İnsanın kendisi ile yalnızca bir hayvan arasında farklılık yaratabileceği iki yol vardır. İlki gerekli hayvan fonksiyonlarını yerine getirmedeki tarzı ve ikincisi hayvan ihtiyaçlarını gerektirdiğinin ötesinde kullanımındaki zaman ve enerjiden yararlanmaktır. Bunlar tek basma sürebilir ama daha sıklıkla aile yaşam çevresinde sürerler. İnsan ailesi hayvan ailesi ile nasıl kıyas kabul eder? Hiç kimse onun hayvanca bir varoluşu kat kat aşan imkânlar sakladığını inkâr etmez ancak, bu imkânlar ne ölçüde gerçekleştirilir?

Hemen hemen istisnasız bir şekilde hayvanlar ailesinde ister sürekli olarak beraber yaşayanlar arasında olsun ister beraberlikleri yalnızca mevsimine göre karar verilenler arasında olsun, sınırlı da olsa, yine de hemen neredeyse tam olan bir amaç birliği ve uyum vardır. Kendilerini esirgemeksizin çiftleşme mevsiminde hayvanlar ve kuşlar, gerçekten enerjilerinin tümünü gelecek nesli üretmek ve hazırlamanın ağır işine ayırırlar. İzlenebilen öylesine çekişme ve kavgalar, öylesine yumuşaklık ve sertlik, aşikâr bir biçimde bir çeşit biyolojik amaca hizmet ederler.

İnsan ailelerinde, özellikle medenî insanlar arasında, hayvan yaşamında bulunmayan ya da hemen hemen bulunmayan birçok uygunsuz özellikler, insan yaşamının amacını yıkma ve bozma eğilimindedirler. Kıskançlık, haset, taraflılık, şüphe, sahiplenme, güç için istek, tembellik, sorumluluktan kaçma ve tüm diğer bencillik dışavurumları değişen derecelerle tüm insan ilişkilerine -kan bağlarını hariçte bırakmadan- karışırlar. Ölüm noktasına kadar bile bir taraf kendini feda gibi aile yaşamlarında en çok hayranlık duyduğumuz şeyleri hayvanlar, kuşlar, hatta balıklar arasında bile rastlamıyor muyuz?

Kuşların en mini minisi çit kuşu
Yavruları yuvada, dövüşür baykuşa karşı.